5 โรคระบาดในไก่ที่มากับเปลี่ยนฤดู พร้อมวิธีป้องกันไม่ให้ไก่ยกเล้า

โรคนิวคาสเซิล

• ฤดูที่ระบาดหนัก: ช่วงรอยต่อเปลี่ยนฤดู และช่วงหน้าหนาว
• สาเหตุ: เชื้อไวรัส มีอัตราการติดต่อและตายสูงมาก (อาจถึง 100% ของเล้า)
• อาการที่ต้องสังเกต: ไก่จะเริ่มหายใจลำบาก ขนยุ่ง อ้าปากหายใจ มีเสียงดังครืดคราดในลำคอ มีน้ำมูก ขี้ไหลเป็นสีเขียวขาว และอาการเด่นชัดคือ “คอบิด ขาอัมพาต” เดินหมุนไปรอบๆ

วิธีตัดวงจรไม่ให้ยกเล้า: โรคนี้เกิดจากไวรัส “ไม่มียารักษาโดยตรง” การให้ยาปฏิชีวนะช่วยได้แค่ประคองอาการแทรกซ้อน

• การป้องกัน: ต้องทำ วัคซีนนิวคาสเซิล ตามโปรแกรมอย่างสม่ำเสมอ (เช่น หยอดตา/จมูก ในช่วงไก่เล็ก และฉีดซ้ำเมื่อโต)
• หน้างานกะทันหัน: หากพบไก่เริ่มคอบิด ให้รีบแยกตัวนั้นออกไปทำลายชิ้นส่วนทันที และพ่นยาฆ่าเชื้อทั่วเล้าด่วนที่สุด

โรคอหิวาต์เป็ด-ไก่ 

• ฤดูที่ระบาดหนัก: ปลายฝนต้นหนาว หรือช่วงที่ฝนตกชุกแล้วแดดออกจัด (อากาศร้อนชื้น)
• สาเหตุ: เชื้อแบคทีเรีย มักปนเปื้อนมากับน้ำและอาหารที่แฉะ
• อาการที่ต้องสังเกต: หากเป็นชนิดรุนแรงเฉียบพลัน ไก่อาจตายโดยไม่แสดงอาการล่วงหน้า (นอนตายคาคอนตอนเช้า) หากเป็นแบบเรื้อรัง ไก่จะซึม เบื่ออาหาร ท้องเสียขี้เป็นสีเหลืองหรือเขียว “หงอนและเหนียงจะเปลี่ยนเป็นสีคล้ำเขียวแดง หน้าบวม คอพับ”

วิธีตัดวงจรไม่ให้ยกเล้า

• เนื่องจากเป็นแบคทีเรีย หากเจอเร็วสามารถรักษาได้ด้วย ยาปฏิชีวนะกลุ่มซัลฟา (Sulfa) หรือเตตราไซคลิน ละลายน้ำให้กินยกเล้าทันทีเพื่อคุมโรค
• จัดระบบทางระบายน้ำรอบเล้า อย่าให้มีน้ำขังเฉอะแฉะเด็ดขาด เพราะเป็นแหล่งเพาะเชื้ออหิวาต์อย่างดี

โรคหวัดหน้าบวม

• ฤดูที่ระบาดหนัก: ช่วงหน้าฝนยาวไปจนถึงหน้าหนาว (ช่วงที่ลมโกรกคอกแรงหรือมีความชื้นสูง)
• สาเหตุ: เชื้อแบคทีเรีย แพร่กระจายผ่านละอองน้ำมูกและฝุ่นผงในอากาศ
• อาการที่ต้องสังเกต: “หน้าและเบ้าตาไก่จะบวมตุ่ยปูดออกมา” มีน้ำมูกเหนียวข้นไหลเกรอะกรัง ตาปิดสนิท จาม บ่นครวญคราง กินอาหารลดลง และไข่ลดฮวบ

วิธีตัดวงจรไม่ให้ยกเล้า

• แยกตัวที่หน้าบวมออกทันที เพราะน้ำมูกของมันคือกองทัพเชื้อโรคที่จะไปปนในรางน้ำ
• รักษาโดยการใช้ยาปฏิชีวนะกลุ่มซัลฟา หรือยาฉีดตามคำแนะนำของปศุสัตว์
• แก้ที่ต้นเหตุ: ใช้ผ้าใบหรือสแลนบังลมฝั่งที่ลมมรสุมพัดเข้าคอก แต่อย่าปิดทึบจนอากาศไม่อากาศถ่ายเท (หากแก๊สแอมโมเนียจากมูลไก่สะสม จะยิ่งทำให้ไก่เป็นหวัดง่ายขึ้น)

โรคหลอดลมอักเสบติดต่อ

• ฤดูที่ระบาดหนัก: ช่วงที่อากาศเปลี่ยนแปลงกะทันหัน (เช่น กลางวันร้อนจัด กลางคืนหนาวจัด)
• สาเหตุ: เชื้อไวรัสกลุ่มโคโรนาไวรัสในสัตว์ ติดต่อกันทางระบบหายใจได้เร็วมาก
• อาการที่ต้องสังเกต: ในไก่เล็กจะมีอาการไอ จาม อ้าปากหายใจ น้ำตาไหล ลูกไก่จะมานอนสุมกันเพื่อรับความอบอุ่นและตายเป็นเบือ ส่วนในไก่ไข่จะพบว่า “ไข่บิดเบี้ยว เปลือกนิ่ม ผิวขรุขระเหมือนผิวส้ม” และเนื้อไข่ขาวจะเหลวเป็นน้ำ

วิธีตัดวงจรไม่ให้ยกเล้า

• ทำวัคซีนรวม (มักจะทำคู่กับนิวคาสเซิล) เพื่อสร้างภูมิคุ้มกันล่วงหน้า
• ในช่วงที่อากาศแปรปรวน ให้ เสริมวิตามินละลายน้ำ (ละลาย 3-5 วันติด) เพื่อช่วยให้ร่างกายไก่ลดความเครียดจากสภาพอากาศ

โรคบิดในไก่

• ฤดูที่ระบาดหนัก: หน้าฝน และหน้าหนาวที่มีความชื้นในคอกสูง
• สาเหตุ: เชื้อโปรโตซัว (สัตว์เซลล์เดียว) ที่เจริญเติบโตได้ดีในวัสดุปูรองที่ชื้นแฉะ
• อาการที่ต้องสังเกต: ไก่จะยืนเซื่องซึม หลับตา ขนยุ่ง หน้าตาซีดเซียวเนื่องจากเสียเลือด และอาการเด่นชัดคือ “ถ่ายออกมาเป็นมูกปนเลือด หรือเป็นเลือดสดๆ”

วิธีตัดวงจรไม่ให้ยกเล้า

• การจัดการแกลบ/วัสดุปูรอง: แกลบตรงไหนที่ชื้น แฉะน้ำฝน หรือเปียกน้ำจากรางน้ำ ให้ขูดทิ้งแล้วเปลี่ยนแกลบใหม่ทันที ห้ามปล่อยทิ้งไว้
• หากเริ่มมีอาการ ให้ใช้ ยากลุ่มต้านเชื้อบิด (เช่น Amprolium หรือ Toltrazuril) ละลายน้ำให้กินตามโดสทันที